Do góry
Anatomia tarczycy – WNT – Leczenie niedoczynności tarczycy
fade
3706
page-template-default,page,page-id-3706,eltd-core-1.1.2,flow-ver-1.5,,eltd-smooth-page-transitions,ajax,eltd-grid-1300,eltd-blog-installed,page-template-blog-standard,eltd-header-vertical,eltd-sticky-header-on-scroll-up,eltd-default-mobile-header,eltd-sticky-up-mobile-header,eltd-dropdown-default,wpb-js-composer js-comp-ver-5.6,vc_responsive

Anatomia tarczycy

 

Czym jest gruczoł tarczowy i jak jest zbudowany?

Gruczoł tarczowy, inaczej zwany tarczycą to organ należący do układu hormonalnego. Jej głównym zadaniem jest wewnątrzustrojowa kontrola procesów metabolicznych. Leży w dolnej połowie szyi, do przodu od przełyku i chrząstki tarczowatej krtani, zaś przykryta jest powięzią szyjną, parzystymi mięśniami podgnykowymi i mostkowo-sutkowo-obojczykowymi, znajdującymi się pod warstwą skóry, i tkanki podskórnej.

Gruczoł zazwyczaj zbudowany jest z dwóch płatów oddzielonych więziną (nazywaną również cieśnią). W ponad 50% przypadków obserwuje się występowanie dodatkowego, niewielkiego wyrostka, który sięga nawet aż do kości gnykowej – tzw. płata piramidowego. Znajduje się w części pośrodkowej i jest pozostałością rozwojową przewodu tarczowo-językowego, który służył w życiu płodowym do zstępowania tarczycy w obręb szyi. W stanie fizjologicznym, narząd nie modeluje zarysu jej powierzchni, wypełnia pustą przestrzeń pomiędzy krtanią, a tachawicą. Gruczoł może stać się widoczny przy ruchach połykania śliny. Jego masa (przeciętnie 17-20 gramów) i wielkość (wysokość płata: 4-5 cm, szerokość: 2-3 cm, grubość 1,5-2 cm)  uzależniona jest od:

  • wieku – u noworodków i osób po 50. roku życia zmniejsza się;
  • płci – zdecydowanie większa u kobiet;
  • ewentualnych współtowarzyszących dolegliwości.

Zmiana rozmiarów najczęściej związana jest z jego chorobą, jednak obserwuje się pewne stany fizjologiczne (szczególnie u kobiet), w których występuje jego powiększenie. Zaliczamy do nich:

  • menstruację;
  • ciążę;
  • stan po współżyciu.

Umocowanie i „szkielet” łącznotkankowy

Tarczyca jest od zewnątrz otoczona dwoma tworami łącznotkankowymi. Pierwszy z nich, torebka, złożony jest z dwóch warstw. Zewnętrzna obfituje w przeplatające się ze sobą włókna kolagenowe, które tworząc przegrody, dzielą narząd na segmenty (zraziki) i zaopatrują go w naczynia wraz z nerwami. Wewnętrzna jest zbudowana z ułożonych siatkowato włókien sprężystych, które dostosowują się do kształtu narządu, stanowiąc swoistego rodzaju ochronę mechaniczną.

Torebkę otacza powięź tarczowa, która w porównaniu do niej przejawia dosyć luźne utkanie, umożliwiające swobodne przemieszczanie narządu, szczególnie istotne podczas aktu połykania. Stanowi również przejście pomiędzy niedaleko oddalonymi od siebie narządami szyi. Łączy się z innymi tworami łącznotkankowymi:

  • blaszkami powięzi szyjnej
  • pochewką otaczającą naczynia szyjne (tętnice i żyły)

Wytworem powięzi są więzadła tarczowe (jedno pośrodkowe, dwa boczne, a czasem czwarte – piramidowe, odchodzące od płata o tej samej nazwie), które przymocowują gruczoł do chrząstek tchawicy i krtani (a nawet kości gnykowej – więzadło piramidowe), pozwalając na wzajemne przesuwanie względem siebie tchawicy i tarczycy.

Aby jeszcze lepiej ustalić położenie tarczycy w obrębie szyi, spośród znajdujących się w jej obrębie pęczków włókien mięśniowych, w niektórych przypadkach wyłonił się dźwigacz gruczołu tarczowego. Dodatkowo przyczepiony do torebki włóknistej, stanowi ostatni z elementów przytwierdzających narząd do szkieletu krtani.

Otoczenie tarczycy

Gruczoł tarczowy, zajmując niemal centralne miejsce na szyi, leży niedaleko wielu struktur istotnych dla zachowania homeostazy ustroju. W uproszczeniu tarczyca graniczy:

  • od przodu z parzystymi mięśniami szyi (mm. mostkowo-tarczowy, mostkowo-gnykowy, mostkowo-sutkowo-obojczykowy, łopatkowo-gnykowy), odpowiadającymi za wykonywanie jej ruchów;
  • przyśrodkowo, od dołu i ku górze – z tchawicą i krtanią, zaliczanymi do dolnych dróg oddechowy i narządu fonacji;
  • od tyłu (a właściwie tylno-bocznie) – z pęczkami naczyniowo-nerwowymi (prawym i lewym), obejmującymi:
  • tętnicę szyjną wspólną – zaopatrującą w tlen i składniki odżywcze struktury wchodzące w skład szyi, mózgo- i twarzoczaszki (m.in. tarczycę, mięśnie szyi, mózgowie, mięśnie twarzy, oczy, gruczoły ślinowe i inne);
  • żyły szyjne wewnętrzne – drenujące z odtlenowanej krwi (płynącej do serca i płuc) obszar głowy i szyi;
  • nerwy błędne – doprowadzające włókna autonomiczne (niezależne od naszej woli), które koordynują pracę przełyku, serca, przepony, płuc, gruczołów wydzielniczych i trzewi w obrębie klatki piersiowej, i jamy brzusznej.

Budowa mikroskopowa

Histologicznie, tarczyca w głównej mierze składa się z pęcherzyków, nazywanych tyreocytami. Pod warstwa nabłonka jednowarstwowego płaskiego lub sześciennego, znaleźć można sporą ilość koloidu, którego główną masę stanowi tyreoglobulina – wielkocząsteczkowe białko prekursorowe w syntezie hormonów tarczycy. Pomiędzy komórkami pęcherzykowymi przebiegają włókna tkanki łącznej, a wraz z nimi zaopatrujące je naczynia i nerwy.

W niedalekiej obecności, lecz znacznie mniejszym zagęszczeniu niż tyreocyty, znaleźć można komórki C o jasnej (ang. clear) cytoplazmie. Należą one do rozproszonego układu wewnątrzwydzielniczego i pełnią zupełnie inną rolę (regulacja gospodarki wapniowo-fosforowanowej) od komórek miąższu tarczycy (nadzór metabolizmu).

W jaki sposób odżywiana jest tarczyca?

Warto wspomnieć, iż każdy z gruczołów dokrewnych posiada obfite unaczynienie tętnicze i żylne. Wynika to przede wszystkim z pełnionej funkcji endokrynnej – produkowane hormony wydzielane są wprost do krwi, a z nią transportowane są do tkanek i komórek docelowych. Z obserwacji wynika, iż tarczyca jest intensywniej zaopatrywana w krew tętniczą niż nerki – narząd, o wysokim zapotrzebowaniu na składniki odżywcze i tlen.

Gruczoł tarczowy jest zaopatrywany przez cztery pnie tętnicze – dwa symetryczne pochodzące od tętnicy tarczowej górnej i analogicznie dolnej. Grubością odpowiadają one tętnicom promieniowym. Ciekawym faktem jest, iż każda z nich tworzy ze sobą liczne zespolenia. W przypadku ewentualnego podwiązania głównych naczyń (np. podczas zabiegów), nie dochodzi do zaburzenia funkcji endokrynnej i obumarcia narządu. Dzieje się tak ze względu na naczynia przeszywające, pochodzące z sąsiadujących struktur – krtani, tchawicy, przełyku i mięśni.

Krew drenowana jest wprost z komórek pęcherzykowych tarczycy, poprzez naczynia tworzące sieci okołopęcherzykowe, międzyzrazikowe, aż wreszcie podtorebkowe i zewnątrztorebkowe, zmierzające do splotu tarczowego nieparzystego. Docelowo uchodzi do żył tarczowych górnych i dolnych. Ostatnie ze wspomnianych naczyń żylnych nie posiadają zastawek, krew odpływa z nich samoistnie ze względu na ujemne ciśnienie w dolnej części klatki piersiowej. W niektórych stanach jej zastój może dawać objawy powiększenia gruczołu, zaś szybki odpływ przez żyły szyjne, uczucie „uderzenia ciśnienia” do głowy. Podobnie jak w przypadku tętnic, podwiązanie żył nie grozi upośledzeniem unaczynienia.

Nie należy zapominać również o naczyniach chłonnych, zbierających limfę i koloid pochodzący z tyreocytów. Oplatają one cały narząd, tworząc sploty górny i dolny. Uchodzą zwykle docelowo do węzłów szyjnych głębokich lub piersiowych przednich. Ich lokalizacja jest szczególnie istotna przy rozpoznawaniu szerzących się stanów zapalnych gruczołu.

Unerwienie tarczycy

W porównaniu do innych narządów endokrynnych, gruczoł tarczowy jest dość obficie unerwiony. Głównie dochodzą do niego włókna autonomiczne, których czynność regulowana jest niezależnie od naszej woli, jednak obecna jest również niewielka ilość włókien czuciowych. Pochodzą ze zwojów pnia współczulnego i nerwów czaszkowych – błędnego (NC X), językowo-gardłowego (NC IX), dając nerwy tarczowe górne, środkowe, i dolne.

Ich głównym zadaniem jest regulacja przepływu krwi przez narząd (wpływ unerwienia współczulnego na skurcz mięśniówki naczyń krwionośnych), a także funkcji wydzielniczej gruczołu, która ulega nasileniu pod wpływem impulsacji współczulnej, zaś osłabieniu, gdy wyładowaniom ulegają nerwy przywspółczulne.