Do góry

Diagnostyka chorób tarczycy – przegląd badań laboratoryjnych

Standardowy pakiet tarczycowy, obejmujący oznaczenie poziomu TSH, fT3 i fT4, stanowi przeważnie jedyną diagnostykę laboratoryjną zaburzeń tarczycy. Jednak w celu różnicowania chorób tarczycy oraz dokładnej oceny ich charakteru i podłoża, dodatkowa diagnostyka może okazać się niezwykle pomocna.

Trójjodotyronina (T3) i tyroksyna (T4) to dwa główne hormony tarczycy. Oznaczenie ich stężenia obrazuje czynność gruczołu tarczowego. T4 stanowi zdecydowaną większość (ok. 90%) hormonów tarczycy, stąd też jest preferencyjnie oznaczane, natomiast badanie T3 jest częściej traktowane jako pomocnicze.

T3 i T4 obecne są we krwi w postaci związanej z białkiem lub w postaci wolnej (fT3, fT4), która jest biologicznie aktywna. Z tego powodu częściej oznacza się frakcję fT4 od całkowitej ilości T4. Oznaczanie T4 i T3 lub fT4 i fT3 przeprowadza się w przypadku objawów niedoczynności lub nadczynności tarczycy, po wcześniejszym stwierdzeniu nieprawidłowego poziomu TSH lub łącznie z TSH. Stężenie T3 i T4 może się także zmieniać niezależnie od poziomu TSH. Warto wiedzieć, że w nadczynności tarczycy poziom T3 wzrasta wcześniej niż T4.

Hormon tyreotropowy (TSH), produkowany przez przysadkę mózgową, pobudza produkcję hormonów tarczycy. Wydzielanie TSH odbywa się na drodze ujemnego sprzężenia zwrotnego z T3 i T4. Oznacza to, że przy niedoborze tych hormonów poziom TSH wzrasta, co wskazuje na nadczynność tarczycy, a przy nadmiarze – spada, sugerując niedoczynność. Badanie TSH jest podstawowym badaniem przeprowadzanym w celu oceny czynności tarczycy oraz w przypadku objawów niedoczynności lub nadczynności tego narządu, a także w diagnostyce niepłodności u kobiet. Zależności pomiędzy stężeniem TSH, T4 i T3 obrazuje poniższa tabela:

Stężenie TSH Stężenie  T4 Stężenie T3 Interpretacja
Podwyższone W normie W normie Niedoczynność tarczycy utajona
Podwyższone Obniżone Obniżone lub w normie Niedoczynność tarczycy
Obniżone W normie W normie Nadczynność tarczycy utajona
Obniżone Podwyższone lub w normie Podwyższone lub w normie Nadczynność tarczycy
Obniżone Obniżone lub w normie Obniżone lub w normie Przeważnie schorzenia niedotyczące tarczycy

 

Przeciwciała przeciwtarczycowe: anty-TPO, anty-TG i TRAb

Oznaczenie stężenia przeciwciał anty-TPO, anty-TG i TRAb może zweryfikować, czy choroba tarczycy u pacjenta ma podłoże autoimmunologiczne.

Przeciwciała anty-TPO to przeciwciała skierowane przeciwko peroksydazie tarczycowej – enzymowi uczestniczącemu w syntezie hormonów tarczycy. Podwyższone stężenie przeciwciał anty-TPO stwierdza się w chorobie Hashimoto, prowadzącej do niedoczynności tarczycy. Wykrywa się je także w większości przypadków choroby Gravesa-Basedowa, oraz w wielu innych chorobach, nieobejmujących gruczołu tarczowego.

Przeciwciała anty-TG, czyli przeciwciała skierowane przeciwko tyreoglobulinie – białku wytwarzanym przez komórki pęcherzykowe tarczycy, będącym prekursorem hormonów tarczycy. Podwyższone stężenie przeciwciał anty-TG może sugerować chorobę Hashimoto, chorobę Gravesa-Basedowa oraz raka tarczycy. Jako samodzielny parametr ma małe znaczenie diagnostyczne. Pomiar stężenia przeciwciał anty-TG może stanowić uzupełnienie diagnostyki innych parametrów tarczycy.

Przeciwciała TRAb to autoprzeciwciała IgG, skierowane przeciwko receptorom dla TSH, które znajdują się na komórkach tarczycy. Przeciwciała te można podzielić ze względu na działanie na dwa rodzaje – o działaniu pobudzającym i o działaniu blokującym. Te drugie są przyczyną rozwoju niedoczynności tarczycy i wola. Wykrywanie ich przeprowadza się metodami radioimmunologicznymi. Miano przeciwciał TRAb oznacza się w celu wyjaśnienia przyczyny nadczynności tarczycy, w przypadku podejrzenia choroby Gravesa-Basedowa oraz w celu oceny ryzyka wystąpienia nadczynności tarczycy u płodu (badanie przeprowadzane jest w III trymestrze ciąży w przypadku dodatniego wywiadu tarczycowego).

Dodatkowe badania pomocnicze

Odwrotna trijodotyronina (reverse T3) – rT3, nazywana też antyhormonem tarczycy, jest nieaktywną metabolicznie postacią T3. Działa antagonistyczne działanie względem T3, gdyż jest zdolna do blokowania receptorów dla T3. Wraz ze wzrostem poziomu rT3 maleje wydzielanie hormonów tarczycy do krwi. Obniżony poziom rT3 może towarzyszyć niedoczynności, a podwyższony – nadczynności tarczycy, a ponadto m.in. podczas głodzenia, urazu fizycznego, w zaburzeniu funkcjonowania wątroby i po operacji. Oznaczanie rT3 jest stosunkowo trudno dostępnym badaniem.

Tyreoglobulina to, jak już wcześniej wspomniano, białko produkowane przez tarczycę. Oznaczenie jej poziomu jest przede wszystkim stosowane w monitorowaniu skuteczności terapii nowotworów tarczycy. Czasami jest również wykorzystywane w celu wyjaśnienia przyczyny niedoczynności tarczycy oraz oceny skuteczności terapii choroby Gravesa-Basedowa.

Kalcytonina jest hormonem produkowanym przez komórki C tarczycy, którego główną funkcją jest regulacja gospodarki wapniowej. Oznaczenie poziomu kalcytoniny przeprowadzane jest jako badanie pomocnicze w diagnostyce raka rdzeniastego tarczycy i w przypadku przerostu komórek C.

Podsumowując, rozszerzenie diagnostyki chorób tarczycy o dodatkowe badania (zwłaszcza o przeciwciała przeciwtarczycowe) może ułatwiać precyzyjną diagnozę choroby oraz wyjaśnienie jej przyczyny – czy zaburzenie jest pierwotne czy wtórne, czy jest to schorzenie jest o podłożu zapalnym. Interpretacja badań laboratoryjnych musi zostać wykonana przez lekarza, który zaproponuje właściwą metodę leczenia.

Brak komentarzy

Dodaj swój komentarz