Do góry
Fizjologia tarczycy – WNT – Leczenie niedoczynności tarczycy
fade
3733
page-template-default,page,page-id-3733,eltd-core-1.1.2,flow-ver-1.5,,eltd-smooth-page-transitions,ajax,eltd-grid-1300,eltd-blog-installed,page-template-blog-standard,eltd-header-vertical,eltd-sticky-header-on-scroll-up,eltd-default-mobile-header,eltd-sticky-up-mobile-header,eltd-dropdown-default,wpb-js-composer js-comp-ver-5.6,vc_responsive

Fizjologia tarczycy

 

Jod jako pierwiastek kluczowy dla tarczycy

Niedobór jakiegokolwiek z mikroelementów w dłuższej perspektywie czasu przyczynia się do poważnych zaburzeń homeostazy. Czas pojawienia się symptomów zależy od pojemności wewnątrzustrojowych magazynów danego pierwiastka. Szacuje się, że zapasy jodu (zgromadzone w postaci hormonów) wystarczają aż na 3 miesiące bez dostępu do zewnętrznego źródła. Dlaczego więc tak ważna jest jego codzienna suplementacja?

Minimalna podaż pierwiastka powinna wynosi 150 mikrogramów, zaś średnie spożycie określa się na poziomie 500 mikrogramów, co ma związek z dostępnością odpowiednich pokarmów w danym rejonie geograficznym. Warto wiedzieć, iż efektywne wchłanianie jodu zachodzi w tylko w jelicie cienkim, skąd transportowany jest w formie anionów jodkowych (I) do komórek tarczycy. Popularne inhalacje tym mikroelementem, czy chęć dostarczenia go transdermalnie podczas pobytów nad morzem, nie daje pożądanych efektów.

Codziennie tarczyca wychwytuje 120 mikrogramów jodków przyjmowanych z dietą. Zostają zgromadzone w komórkach pęcherzykowych pod postacią wielkocząsteczkowego białka – tyreoglobuliny. Stanowi ona prekursor w syntezie T3 i T4. Około 60 mikrogramów jodu krąży w puli wymiennej – pomiędzy tyreocytami, a przestrzenią międzykomórkową. Niewielka część zostaje wydalona z kałem (20 mikrogramów – postać organiczna) lub z moczem (480 mikrogramów w formie I).

Jakie pokarmy spożywać, aby uzupełnić niedobory tego pierwiastka? Polska została zakwalifikowana do puli krajów, w których gleby uprawne zawierają nieznaczne ilości jodków. Chcąc walczyć z rozwojem wola w przebiegu niedoczynności tarczycy, indukowanej niedoborem jodu, od ponad 20 lat w sklepach dostępna jest sól jodowana. Inne mniej popularne źródła jodu to ryby i owoce morza, ze względu na wysoką zawartość jodu w wodzie morskiej.

Z jego spożywaniem nie należy jednak zbytnio przesadzać. Tarczyca posiada ograniczone możliwości syntezy hormonów. Podaż nadmiernej ilości pierwiastka może skutkować odmiennym do zamierzonego efektu – zahamowaniem wychwytu wraz z upośledzeniem produkcji T3 i T4. Zjawisko to nazywane jest efektem Wolffa-Chaikoffa.

Metabolizm hormonów gruczołu tarczowego.

Biosynteza tyroksyny (T4) i trijodotyroniny (T3) rozpoczyna się wewnątrz komórek pęcherzykowych od wytworzenia tyreoglobuliny. Następnie, wychwycone przez transportery jodkowo-potasowe (NIS) aniony jodkowe, są wbudowywane w cząsteczkę białka przy udziale enzymu zwanego tyreoperoksydazą. Proces ten nosi nazwę organifikacji jodu.

Z technicznego punktu widzenia polega na utlenieniu anionów i wbudowaniu pierwiastka w pozycjach 3’ i 5’ reszt tyrozynowych tyreoglobuliny. W jego wyniku powstają MIT (monojodotyrozyna) i DIT (dijodotyrozyna), które po połączeniu ze sobą pozwalają uzyskać T4 (DIT + DIT) lub T3 (MIT + DIT). Końcowy przedstawia się w sposób następujący: 7 razy więcej cząsteczek tyroksyny w stosunku do trijodotyroniny.

Kolejnym etapem jest odszczepienie cząsteczek hormonów. Dzieje się to dzięki uwolnionym lizosomom, trawiącym reszty tyrozynowe tyreoglobuliny. Produktami ubocznymi są wolne MIT i DIT, rozkładane w obecności dejodynaz. Oddane aniony jodkowe używane są do kolejnych syntez.

Warto podkreślić, iż nad większością wyżej opisanych procesów czuwa TSH, gdyż pobudza ono:

  • działanie symportu jodkowo-sodowego;
  • tyreoperoksydazy;
  • proces kondensacji MIT i DIT;
  • uwalnianie T3 i T4 z tyreoglobuliny;
  • rozrost komórek pęcherzykowych (co w niektórych sytuacjach prowadzi do wola).

Tyroksyna i trijodotyronina uwolnione do krwi, ze względu na swoją budowę chemiczną, (trudna rozpuszczalność w osoczu), transportowane są przez specjalne białka – TBG (globulinę), TBPA (prealbuminę) i w niewielkiej ilości albuminy. Część hormonów występuje w postaci wolnej (tzw. fT3 i fT4) i tylko w takiej formie docierając do tkanek może pełnić funkcje metabolicznie. Po „zużyciu” w komórkach istnieją dwie drogi ich utylizacji:

  • dezaminacja, dekarboksylacja i następcza stopniowa dejodynacja kwasu tetra- i trijodooctowego do produktów obojętnych;
  • wydalanie skoniugowanych z glukuronianem T3 i T4 wraz z żółcią, a następnie kałem.

Jakie jest spektrum działania T3, T4 i rT3?

Obecnie spekuluje się na temat aktywności biologicznej T4, coraz częściej uznając związek za formę prekursorową bardziej aktywnego hormonu, jakim jest T3. Przemawia za tym również fakt, iż wiele tkanek zawiera dejodynazy, które „na miejscu” konwertują T4 do T3, samodzielnie regulując homeostazę. Czasem obok T3 powstaje substancja pozbawiona działań biologicznych, jednak strukturalnie nieco podobna do hormonu – jest nią rT3 („odwrotna” trijodotyronina). Szczególnie duża koncentracja tego metabolitu jest obserwowana w trakcie i po przeprowadzaniu wyniszczających diet redukcyjnych wśród młodych osób.

Hormony tarczycy oddziałują na receptory umieszczone w jądrze komórkowym, związane z sekwencjami DNA, określanymi jako TRE. Efektem tego jest wzmożona synteza RNA, a następnie białek odpowiedzialnych za wewnątrzkomórkowe procesy metaboliczne. Przede wszystkim obserwuje się wzrost podstawowej przemiany materii, co śródkomórkowo widoczne jest jako wzmożone wykorzystanie tlenu, nasiloną produkcję energii chemicznej (ATP) i cieplnej (wyższa temperatura ciała).

Oprócz głównego, oczywistego działania hormonów tarczycy na procesy oddychania tlenowego, wpływają one również na:

  • rozpad glikogenu w wątrobie, prowadząc do hiperglikemii (synergistycznie z adrenaliną), któremu przeciwdziała zwiększone zużycie glukozy przez tkanki obwodowe;
  • nasilone wchłanianie węglowodanów w przewodzie pokarmowym;
  • wzrost zużycia witamin z grupy B (B1, B2, B12), C i D w procesach oddychania wewnątrzkomórkowego, syntezy kolagenu, czy macierzy kostnej;
  • syntezę białek;
  • regulację gospodarki wapniowo-fosforanowej, nasilając zarówno kościotworzenie, jak i resorpcję kości, podnosząc stężenie wapnia i fosforanów w osoczu;
  • lipolizę i spadek masy ciała;
  • dojrzewanie układu nerwowego, zapewniając prawidłową impulsację pomiędzy jego strukturami, dzięki odpowiedniej ilości rozgałęzień i mielinizacji dróg nerwowych;
  • akcję serca – przyspieszenie;
  • potliwość – nasilenie poprzez konieczność odprowadzenia ciepła;
  • wartości ciśnienia krwi:
  • wzrost skurczowego, dzięki zwiększeniu obciążenia serca;
  • spadek rozkurczowego poprzez rozkurcz obwodowych naczyń krwionośnych;
  • wydzielanie hormonów:
Wzmagają Hamują
Ø  hormon wzrostu

Ø  kortykotropiny

Ø  glikokortykoidów

Ø  hormonów płciowych

Ø  TSH

Ø  prolaktyny

Czym jest właściwie TSH i na jakie sygnały z zewnątrz reaguje tarczyca?

TSH, inaczej zwane tyreotropiną jest hormonem wydzielanym przez przysadkę mózgową (a nie jak większość myśli – tarczycę), który w duży skrócie reguluje pracę i wzrost gruczołu. Jej szczegółowe funkcje zostały opisane wyżej.

Nad pracą przysadki czuwa jeszcze wyższe piętro kontroli hormonalnej – podwzgórze. Z jego komórek uwalniane jest TRH (tyreoliberyna, hormon uwalniający tyreotropinę). Jej podwójna właściwość – pobudzanie wydzielania TSH i prolaktyny, może dawać objawy hiperprolaktynemii w pierwotnej niedoczynności tarczycy (niedobór T3 i T4).

Podobnie jak w odniesieniu do innych gruczołów dokrewnych, hormony wydzielane i kontrolujące sekrecję, działają w tzw. pętli ujemnych sprzężeń zwrotnych. Oznacza to, iż np. wydzielone TSH pobudza tarczycę do syntezy T3 i T4, jednocześnie hamując funkcję wydzielniczą komórek podwzgórza w zakresie TRH.

Skąd jednak ten cudowny ośrodek nadrzędny „wie” kiedy uwolnić odpowiednią ilość TRH? Podwzgórze to struktura znajdująca się w ośrodkowym układzie nerwowym, która stanowi swoistego rodzaju centrum odbierania i przetwarzania informacji nie tylko hormonalnych, ale także tych pochodzących ze środowiska zewnętrznego. Do sygnałów regulujących podwzgórzowe wydzielanie zaliczamy:

Wzmagają Hamują
Ø  zimno – hormony tarczycy regulują homeostazę energetyczną (w tym dostępność energii cieplnej);

Ø  długotrwałe emocje

Ø  sen

Ø  stres – wpływ na układ limbiczny (odpowiedzialny za odczuwanie emocji) i wydzielanie ACTH, i kortyzolu

Ø  ciepło

Ø  TSH, T3 i T4