Do góry

Niedoczynność tarczycy – badania diagnostyczne

Niedoczynność tarczycy jest chorobą, która nie zawsze zostaje wykryta we wczesnym (subklinicznym) stadium, co jest spowodowane przez brak dotkliwych objawów. Ich pojawienie się jest związane z przewlekłym przebiegiem choroby, ale również powolnym wygaszaniem funkcji tarczycy i powiązanych z nią układów.

Podążając za tymi informacjami, warto w grupach podwyższonego ryzyka, w ramach przesiewowej diagnostyki, sprawdzić co jakiś czas pewne parametry i zastanowić się czy występują w nich odchylenia, które pozwolą nakierować lekarza, a nawet wykluczyć lub rozpoznać toczący się w ustroju proces chorobowy, dotykający nie tylko tarczycę.

Główne badania laboratoryjne
Z racji tego, iż tarczyca jest gruczołem, który aktywnie wydziela substancje (hormony) bezpośrednio do krwi, wszelkie zaburzenia dotyczące zarówno regulacji jej pracy, jak również funkcji samego organu w wielu przypadkach mają odzwierciedlenie w badaniach hormonalnych.

Rutynowo oznacza się TSH – hormon tyreotropowy, wydzielany nie przez tarczycę, lecz przysadkę mózgową. Jego zadaniem jest pobudzanie gruczołu tarczowego do wychwytu jodu i uruchomienia aparatury enzymatycznej, która bierze udział w wytwarzaniu T3 i T4.

W pierwotnej niedoczynności tarczycy poziom TSH jest podwyższony, gdyż zbyt mała ilość T3 i T4 nie hamuje zwrotnie czynności przysadki. Stanowi to swego rodzaju bodziec do wydzielenia tyreotropiny w celu pobudzenia gruczołu tarczowego do pracy.

W wtórnej (dysfunkcja przysadki) i trzeciorzędowej (dysfunkcja podwzgórza) niedoczynności tarczycy poziom TSH ulega obniżeniu, ze względu na brak możliwości wydzielniczych (wtórna) lub brak pobudzenia z nadrzędnego ośrodka (trzeciorzędowa).

Warto wspomnieć, iż przysadka jest bardzo czułym gruczołem i już niewielki niedobór hormonów tarczycy jest sygnałem stymulującym do uwolnienia TSH. W praktyce lekarskiej określa się to mianem niedoczynności subklinicznej, w której przy braku objawów występują odchylenia od norm laboratoryjnych.

  • FT3 – wolna (F) trijodotyronina – hormon produkowany w mniejszej ilości, bardziej aktywny metaboliczne, który jest znacznie szybciej rozkładany w organizmie.
  • FT4 wolna (F) tyroksyna – produkowana w większej ilości, mniej aktywna metabolicznie, rozkładana również o wiele wolniej. Może być przekształcana do T3 w tkankach obwodowych.

Poziom obydwu hormonów w niedoczynności  tarczycy spada, co wydaje się być sensowne z samej definicji. Warto jednak zatrzymać się na tym, co oznacza symbol „F – wolna”. Niektóre hormony, nierozpuszczalne w wodzie (ściślej – osoczu krwi) muszą być transportowane z białkami. W takiej formie stanowią swoistego rodzaju rezerwuar, który nie jest dostępny dla tkanek. Dopiero uwolnione z połączeń białkowych, a więc w postaci wolnej (F=Free), mogą spełniać swoje role metaboliczne.

Ocena efektywności pracy (produkcji hormonalnej) i porównanie odpowiedzi (obserwowanych objawów) wydaje się mieć jedynie sens, oznaczając formy wolne, które odpowiadają za faktyczny stan gruczołu, i ustroju.

Dodatkowe badania laboratoryjne
Oznaczenie dodatkowych parametrów może nakierować specjalistę, co do ustalenia diagnozy lub zasugerować inną przyczynę obserwowanych zaburzeń.

Oznacza się:

  • Przeciwciała anty-TPO i anty-Tg – białka wytwarzane przez komórki układu odpornościowego, które reagują z tkankami tarczycy (i tyreoglobuliną), doprowadzając do jej uszkodzenia. Ich obecność może świadczyć o toczącym się procesie autoimmunologicznym (np. chorobie Hashimoto).
  • Lipidogram – obserwuje się podniesienie poziomu cholesterolu całkowitego, frakcji LDL i trójglicerydów. Wynika to z obniżonego tempa tlenowych przemian tłuszczu i zmniejszenia wychwytu cząsteczek LDL przez wątrobę.
  • Niedokrwistość – hormony tarczycy biorą udział w różnicowaniu czerwonych krwinek (erytrocytów), stąd niedoczynność gruczołu, skutkująca ich niedoborem, przyczynia się do wystąpienia tego stanu. Przyczyna może być również nieco inna i wynikać z niedoborów mikroelementarnych lub witaminowych.
  • Sód – jego obniżone stężenie obserwowane jest w dość zaawansowanej niedoczynności tarczycy i wynika ze zmniejszonej filtracji w nerkach. Stan ten jest spowodowany spadkiem pojemności minutowej serca i zwiększeniem oporu naczyniowego, co upośledza ukrwienie nerek, i prawidłową filtrację krwi.
  • Wapń – czasem zauważalna niewielka hiperkalcemia.

Inne badania
Najczęściej wykonuje się badania obrazowe, do których należą:

  • USG tarczycy – obraz może być bardzo różnorodny, począwszy od powiększenia gruczołu (jak w przypadku aktywnego procesu zapalnego w chorobie Hashimoto), do wyraźnego pomniejszenia lub nawet bez widocznych zmian w wielkości.

  • USG jam ciała – możliwy do zaobserwowania płyn w jamie brzusznej, opłucnej, czy worku osierdziowym, co może wynikać z opisanych wyżej zmian w krążeniu.
  • Scyntygrafia tarczycy – polega na przyjęciu dawki terapeutyków, zawierających izotopy jodu lub technetu, które są wychwytywane przez tarczycę i emitują dawkę promieniowania, rejestrowaną przez kamerę gamma. W niedoczynności tarczycy wyniki plasują się w normie lub obserwuje się zmniejszoną jodochwytność gruczołu.

Inne badanie, które może wykazać wychylenia od normy jest EKG. Nie wykonuje się go jednak rutynowo, a jedynie pomocniczo.

Brak komentarzy

Dodaj swój komentarz