Do góry
zelazo

Żelazo – niezbędny składnik pokarmowy w niedoczynności tarczycy

Żelazo w organizmie człowieka spełnia szereg istotnych funkcji. Uczestniczy w syntezie erytrocytów, syntezie DNA, metabolizmie cholesterolu, procesach detoksykacyjnych w wątrobie. Wykorzystywany jest również przez system immunologiczny do walki z drobnoustrojami potencjalnie chorobotwórczymi.

Występuje w hemoglobinie, mioglobinie, szpiku kostnym, enzymach oraz w postaci ferrytyny, będącej jego forma zapasową.

Żelazo w niedoczynności tarczycy
Żelazo jest istotnym składnikiem pokarmowym w diecie osób z niedoczynnością tarczycy. Wchodzi w skład peroksydazy tarczycowej, enzymu aktywującego przemianę tyreoglobuliny w trójjodotyroninę T3 i tyroksynę T4.

Niedobór żelaza wpływa niekorzystnie na metabolizm tarczycy. W takiej sytuacji synteza T3 i T4 zostaje obniżona, co powoduje zwiększenie wydzielania TSH i powiększenie gruczołu tarczowego. Sytuacja taka może prowadzić do rozwoju niedoczynności tarczycy.

Badanie Zimmermann i wsp. będące badaniem interwencyjnym, polegające na podawaniu jodu dzieciom z wolem endemicznym wykazało że objętość tarczycy zmniejszyła się a stężenie T3 i T4 poprawiło się wyraźnie w grupie pacjentów bez niedokrwistości z niedoboru żelaza w porównaniu z dziećmi ze stwierdzoną niedokrwistością.

Badanie Hess i wsp. wykazało, że suplementacja żelazem u dzieci z wolem endemicznym skutkowała wyraźnym zmniejszeniem wola i dwukrotnym zmniejszeniem wielkości tarczycy.

Niedobór żelaza w organizmie
Niedobór żelaza może być spowodowany zbyt niską podażą tego pierwiastka wraz z dietą lub upośledzeniem jego wchłaniania. Wśród przyczyn niedoboru żelaza upatruje się krwawienia, przewlekłe stany zapalne, infekcje, choroby nowotworowe.

Do objawów niedoboru żelaza można zaliczyć bladość i szorstkość skóry, zajady w kącikach ust, łamliwość włosów i paznokci, obniżenie sprawności fizycznej, zdolności koncentracji.

W badaniach laboratoryjnych stwierdza się obniżenie wartości hematokrytu, stężenia hemoglobiny, liczy erytrocytów, wskaźnika MCV i MCHC. Dobrą praktyką w diagnostyce niedokrwistości z niedoboru żelaza jest również oznaczenie stężenie transferryny, całkowitej zdolności wiązania żelaza oraz ferrytyny.

Żelazo a dieta
Średnie spożycie żelaza u osób dorosłych w Europie wynosi ok 9,4 do 17,9 mg ogółem dla całej populacji na dobę, a w Polsce 12,4 mg.

Codzienna dieta mężczyzn i kobiet po menopauzie powinna zawierać 10 mg żelaza, a u kobiet do okresu menopauzalnego 18 mg żelaza. Zapotrzebowanie na żelazo u kobiet przed okresem menopauzalnym jest większe ze względu na utratę żelaza wraz z krwią menstruacyjną.

Dobrym źródłem żelaza są wątroba i nerki, natka pietruszki, nasiona roślin strączkowych, jaja, ciemne pieczywo i zioła. Wątroba ze względu na jej funkcje detoksykacyjne nie jest polecana do częstego spożycia przez ludzi.

Niektóre czynniki mogą wpływać na poprawę wchłaniania żelaza lub wykazywać działanie odwrotne.

Do czynników poprawiających biodostępność żelaza należy witamina C, witaminy z grupy B, czynnik mięsny, stan niedoboru żelaza w organizmie.

Do czynników upośledzających biodostępność żelaza należy błonnik pokarmowy, fityniany, polifenole, białko roślinne, niektóre składniki mineralne w postaci jonów dwuwartościowych.

Aby zapewnić wchłanianie żelaza na odpowiednim poziomie łączyć pokarmy bogate w żelazo ze składnikami, które wzmagają jego przyswajanie ze światła przewodu pokarmowego a także łączyć pokarmy będące źródłem żelaza hemowego i niehemowego oraz unikać czynników upośledzających wchłanianie żelaza podczas posiłku będącego źródłem tego minerału.

Suplementacja żelazem
Suplementację żelazem należy prowadzić tylko będąc pod opieką odpowiedniego specjalisty. Dawkę należy dobrać w oparciu o wiek, płeć, obecny stan zdrowia, wynik kompletnych badań laboratoryjnych i rodzaj diety. Należy pamiętać o tym, że zbyt duża podaż żelaza w postaci preparatów farmaceutycznych prowadzi do wzrostu reaktywnych form tlenu i prowadzi do rozwoju choroby wieńcowej. Obecnie potwierdzony jest związek pomiędzy wysokim stężeniem ferrytyny w surowicy krwi a zwiększonym ryzykiem zawału mięśnia sercowego.

Podsumowanie
Żelazo stanowi niezbędny składnik pokarmowy u osób z niedoczynnością tarczycy. Uzupełnienie ewentualnych niedoborów tego pierwiastka w organizmie i utrzymanie go na względnie stałym poziomie prowadzi do realnych korzyści przyczyniając się do poprawy pracy gruczołu tarczowego i jednocześnie lepszego samopoczucia pacjenta.

Piśmiennictwo

  1. World Health Organization. Worldwide prevalence of anemia 1993-2005: WHO global database on anemia. In Benoist Bruno de, McLean Erin, Egli Ines & Cogswell Mary. Geneva: World Health Organization, 2008
  2. World Health Organization. United Nations Children’s Fund, United Nations University. Iron deficiency anemia: assessment, prevention, and control. Geneva: WHO, 2001.
  3. Zimmermann M., Adou P., Torresani T., et al.: Persistence of goiter despite oral iodine supplementation in goitrous children with iron deficiency anemia in Cote d’Ivoire. Am. J. Clin. Nutr., 2000, 71, 1, 88-93
  4. Zimmermann M.B.: The influence of iron status on iodine utilization and thyroid function. Annu. Rev. Nutr., 2006, 26, 367-389.
  5. Hess S.Y., Zimmermann M.B.: The effect of micronutrient deficiencies on iodine nutrition and thyroid metabolism. Int. J. Vitam. Nutr. Res., 2004, 742, 103-115
  6. Rutkowska U., Wojtasik A.: Składniki mineralne w żywności I racjach pokarmowych. W: Składniki mineralne w żywieniu człowieka red. A. Brzozowska. Wydawnictwo Akademii Rolniczej w Poznaniu, Poznań 2002
  7. Zimmermann M., Adou P., Torresani T., et al.: Iron supplementation in goitrous, iron-deficient children improves their response to oral iodized oil. Eur. J. Endocrinol., 2000, 142, 3, 217-223
  8. Hess S.Y., Zimmermann M.B., Adou P., et al.: Treatment of iron deficiency in goitrous children improves the efficacy of iodized salt in Coˆte d’Ivoire. Am. J. Clin. , 2002, 75, 4, 743-748
  9. Institite of Medicine, Food and Nutrition Board: Dietary Reference Intakes dor Vitamin A, Vitamin K, Arsenic, Boron, Chromium, Copper, Iodine, Iron, Manganese, Molybdenum, Nickel, Silicon, Vanadium, and Zinc. National Academy Press, Washington DC 2001
  10. Scientific Opinion on Dietary Reference Values for iron. EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (NDA). EFSA Journal 2015
  11. Hurrel R., Egi I.: Iron bioavailability and dietary reference values. Am. J. Clin. Nutr., 2010, 91, 1461S-1467S
Brak komentarzy

Dodaj swój komentarz